श्री गणेशाचा पाचवा अवतार श्री लंबोदर अवतार

श्री गणेशाचा पाचवा अवतार — श्रीलम्बोदर

क्रोधासुराचा उदय, त्रिभुवनविजय आणि श्रीगणेशचरणी शरणागती

मुद्गलपुराणात श्रीगणेशांच्या आठ प्रमुख अवतारांचे वर्णन केले आहे. या अवतारमालिकेतील पाचवा अवतार म्हणजे श्रीलम्बोदर. या अवताराचे कार्य क्रोधासुराचे निबर्हण करणे असे सांगितले आहे.

"[प्रथम खंड — अध्याय २० — श्लोक ९]"

क्रोधासुराची कथा एका विलक्षण प्रसंगातून सुरू होते.

एकदा भगवान श्रीशंकरांनी श्रीविष्णूंचे मोहिनी रूप पाहिले. त्या रूपामुळे भगवान श्रीशंकरांच्या मनात कामभाव निर्माण झाला. त्यानंतर भगवान श्रीशंकरांनी पुन्हा श्रीविष्णूंकडे पाहिले आणि त्यांच्या मनात क्रोध निर्माण झाला. मनाला आवर घालण्याचा प्रयत्न होत असतानाच भगवान श्रीशंकरांचे वीर्य स्खलित झाले आणि त्यातून एका असुराचा जन्म झाला.

तो असुर श्यामवर्णाचा आणि ताम्रवर्णी नेत्रांचा होता. त्याच्यात प्रचंड तेज आणि सामर्थ्य होते.

"[पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक ९–१४]"

त्या असुराने शुक्राचार्यांकडे जाऊन त्यांना आपला गुरु मानले. शुक्राचार्यांनी ध्यान करून त्याच्या जन्माचे कारण जाणले. त्यांनी त्याला सांगितले की भगवान श्रीशंकरांच्या मनात निर्माण झालेल्या क्रोधातून त्याचा जन्म झाला आहे. म्हणून त्याचे नाव क्रोध असे ठेवण्यात आले.

क्रोधासुराने शुक्राचार्यांच्या मार्गदर्शनाखाली वेद आणि इतर विद्या शिकल्या. पुढे त्याचा विवाह शम्बरासुराच्या कन्या प्रीती हिच्याशी झाला.

परंतु क्रोधासुराच्या मनात आता एक मोठी इच्छा निर्माण झाली होती—संपूर्ण ब्रह्मांडावर विजय मिळवण्याची.

त्यासाठी तो शुक्राचार्यांकडे गेला आणि त्याने ब्रह्मांडविजयासाठी मंत्र मागितला. शुक्राचार्यांनी त्याला मंत्र दिला. क्रोधासुराने तो मंत्र ग्रहण करून सूर्यदेवांची उपासना करण्यासाठी वनात प्रस्थान केले.

"[पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक १८–२३]"

क्रोधासुराने अत्यंत कठोर तपश्चर्या सुरू केली. तो एका पायावर उभा राहून मंत्रजप करू लागला. त्याने अन्नाचा त्याग केला. उष्णता, थंडी आणि इतर शारीरिक कष्टांकडे दुर्लक्ष करून तो सूर्यदेवांचे ध्यान करू लागला.

त्याच्या कठोर तपश्चर्येमुळे अखेर दिव्य एक हजार वर्षांनी सूर्यदेव प्रसन्न झाले.

सूर्यदेवांनी त्याच्यासमोर प्रकट होऊन त्याला इच्छित वर मागण्यास सांगितले.

क्रोधासुराने अत्यंत मोठ्या महत्त्वाकांक्षेचे वर मागितले. उत्पत्ती, स्थिती आणि संहाराशी संबंधित देवतांकडून त्याला मृत्यू येऊ नये, तो ब्रह्मांड जिंकण्यास समर्थ व्हावा आणि चराचर जगतावर त्याचे राज्य असावे, अशी त्याची इच्छा होती. त्याने आरोग्य आणि मनात विचार केलेल्या गोष्टी पूर्ण होण्याची शक्तीही मागितली.

सूर्यदेवांनी त्याची कठोर तपश्चर्या पाहून त्याचे वर स्वीकारले.

"[पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक २४–३३]"

वरदान मिळाल्यानंतर क्रोधासुराचा आत्मविश्वास प्रचंड वाढला. त्याने आपले सामर्थ्य वाढवले आणि शुक्राचार्यांच्या अनुमतीने स्वतःसाठी आवेशन नावाचे एक रमणीय नगर निर्माण केले. त्यानंतर शुक्राचार्यांनी त्याचा दानवांचा अधिपती म्हणून अभिषेक केला.

त्याच्या सभोवती बलि, जृम्भ, राहू, रावण आणि माल्यवान हे प्रमुख दैत्य होते.

आता क्रोधासुराने आपले ध्येय स्पष्ट केले—ब्रह्मांडावर विजय.

"[पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक ३४–४३]"

विशाल सैन्यासह क्रोधासुराने पृथ्वीवर स्वारी केली. अनेक राजांनी त्याच्यासमोर शरणागती पत्करली. काही राजांचा पराभव झाला, काहींनी आपली राज्ये सोडून वनांचा आश्रय घेतला. पृथ्वीवरील विजय मिळवल्यानंतर क्रोधासुराने पाताळलोकाकडे प्रस्थान केले.

तेथे नागराज शेष आणि इतर नागांवरही त्याने आपले प्रभुत्व प्रस्थापित केले.

यानंतर त्याची नजर देवांच्या लोकांकडे वळली.

क्रोधासुराने देवराज इंद्रांच्या अमरावतीवर अधिकार मिळवला. देवस्थानांमध्ये असुरांची स्थापना केली. पुढे तो सत्यलोकात पोहोचला. ब्रह्मदेवांनी तेथून प्रस्थान केले. त्यानंतर क्रोधासुर वैकुण्ठात गेला; भगवान श्रीविष्णूंनीही तेथून प्रस्थान केले. पुढे तो कैलासाकडे गेला आणि भगवान श्रीशंकरांनीही तेथून प्रस्थान केले.

अशा प्रकारे क्रोधासुराने आपल्या वरदानाच्या सामर्थ्यावर ब्रह्मांडातील विविध लोकांवर विजय मिळवला.

परंतु त्याचा विजय केवळ राज्य मिळवण्यापुरता राहिला नाही.

"[पंचम खंड — अध्याय ४ — श्लोक १–३०]"

क्रोधासुराने सूर्यदेवांवरही अधिकार मिळवण्याचा विचार केला. परंतु सूर्यदेव हे त्याचे इष्टदेव असल्याचे त्याच्या दैत्यांनी त्याला सांगितले. त्यामुळे सूर्यदेवांकडे दूत म्हणून रावणाला पाठवण्यात आले.

सूर्यदेवांनी क्रोधासुराच्या अधीन जाण्यास नकार दिला आणि त्याला राज्य सोडून वनात जाण्यास सांगितले. त्यानंतर सूर्यदेव आपल्या लोकातून निघून गेले आणि क्रोधासुराने तेथीलही अधिकार आपल्या ताब्यात घेतला.

आता क्रोधासुर स्वतःला संपूर्ण ब्रह्मांडाचा विजेता मानू लागला.

"[पंचम खंड — अध्याय ४ — श्लोक ३१–४८]"

परंतु सामर्थ्य मिळाल्यानंतर त्याच्या राज्यात धर्मव्यवस्थेचा भंग होऊ लागला.

क्रोधासुराने आपल्या दैत्यांना लोकांची धार्मिक कर्मे नष्ट करण्याची आज्ञा केली. देवस्थाने आणि तीर्थे उद्ध्वस्त करण्यात आली. यज्ञकर्म थांबले. स्वाहा, स्वधा आणि वषट्कार यांसारख्या वैदिक कर्मपरंपरा लोप पावू लागल्या.

क्रोधासुराने ब्राह्मणांना स्वतःच्या नावाने कर्म करण्याची आज्ञा केली. त्याने स्वतःलाच जगदीश्वर असल्याचे सांगितले आणि लोकांनी त्याचीच पूजा करावी, अशी इच्छा व्यक्त केली.

परिणामी अनेक लोक भयभीत झाले. काही ब्राह्मणांनी वनाचा आश्रय घेतला. अनेक लोक स्वधर्मापासून दूर गेले.

देवर्षी आणि देवतांनाही या परिस्थितीची चिंता वाटू लागली.

"[पंचम खंड — अध्याय ५ — श्लोक १–१२]"

या वेळी महर्षी श्रीवसिष्ठांनी देवतांना एक महत्त्वाचा मार्ग सांगितला.

उत्पत्ती, स्थिती आणि संहाराशी संबंधित देवतांनाही क्रोधासुराचा वध करता येणार नाही, कारण त्याला तसे वरदान प्राप्त झाले होते. म्हणून श्रीवसिष्ठांनी सर्व देवर्षींना स्वानंदवासी, ब्रह्मनायक श्रीगणेशांची उपासना करण्याचा मार्ग सांगितला.

देवर्षींनी श्रीलम्बोदरांचा मंत्रराज जपण्यास सुरुवात केली. त्यांनी विविध अनुष्ठाने, उपवास आणि ध्यानाद्वारे श्रीगणेशांची आराधना केली.

ही उपासना एक-दोन दिवसांची नव्हती.

एक हजार वर्षे देवर्षी आणि देवतांनी श्रीलम्बोदरांची आराधना केली.

त्यांच्या तपश्चर्येने प्रसन्न होऊन अखेर श्रीलम्बोदर त्यांच्यासमोर प्रकट झाले.

"[पंचम खंड — अध्याय ५ — श्लोक १४–३६]"

श्रीलम्बोदरांचे दर्शन होताच देवर्षींनी त्यांना नमस्कार केला आणि विविध उपचारांनी त्यांची पूजा केली. त्यांनी श्रीलम्बोदरांची स्तुती केली.

श्रीलम्बोदरांनी त्यांना वर मागण्यास सांगितले.

देवर्षींनी आपली स्थिती सांगितली. क्रोधासुराने त्यांना त्यांच्या स्थानांपासून दूर केले होते, लोकांना स्वधर्मापासून दूर केले होते आणि यज्ञकर्मही थांबले होते. म्हणून त्यांनी श्रीलम्बोदरांकडे क्रोधासुराचा नाश करण्याची आणि सर्वांचे रक्षण करण्याची प्रार्थना केली.

श्रीलम्बोदरांनी त्यांची प्रार्थना स्वीकारली.

"[पंचम खंड — अध्याय ५ — श्लोक ३७–४८]"

श्रीलम्बोदरांच्या आगमनाची बातमी क्रोधासुराला समजली. त्या वेळी तो आपल्या सभेत होता. आकाशवाणीनेही त्याला सांगितले की देव आणि ऋषींनी श्रीलम्बोदरांना त्याच्या वधासाठी प्रार्थना केली आहे.

क्रोधासुर भयभीत झाला.

त्याच्या दैत्यांनी मात्र त्याला धीर दिला. युद्धासाठी दोन्ही बाजू सज्ज झाल्या.

देवतांनी श्रीगणेशांचे स्मरण केले आणि त्यांच्या स्मरणमात्राने श्रीलम्बोदर मूषकावर आरूढ होऊन तेथे प्रकट झाले. त्यांच्या हातात पाशादी आयुधे होती आणि सिद्धी-बुद्धी त्यांच्यासोबत होत्या.

"[पंचम खंड — अध्याय ६ — श्लोक १–१५]"

यानंतर देव आणि दैत्य यांच्यात भयंकर युद्ध सुरू झाले.

अनेक दिवस युद्ध चालले. विविध दैत्य आणि देवता एकमेकांशी युद्ध करू लागले. बलि, रावण, जृम्भ, माल्यवान, कुम्भकर्ण, राहू आणि इतर दैत्य युद्धात उतरले.

युद्धात अनेक दैत्यांचा पराभव झाला. देवतांनीही मोठ्या संघर्षाचा सामना केला.

शेवटी क्रोधासुराचे पुत्र हर्ष आणि शोक युद्धात उतरले. त्यांनी आपल्या सामर्थ्याने देवतांना त्रस्त केले. भगवान श्रीशंकर आणि भगवान श्रीविष्णू यांच्यासह अनेक देवतांनाही या युद्धात संघर्ष करावा लागला.

परिस्थिती गंभीर झाली.

तेव्हा श्रीलम्बोदरांनी आपले अंकुशास्त्र सोडले. त्याच्या प्रभावाने हर्ष आणि शोक दोघेही पराभूत झाले. त्यानंतर क्रोधासुर स्वतः युद्धभूमीवर आला.

"[पंचम खंड — अध्याय ७ — श्लोक १४–३६]"

क्रोधासुराने श्रीलम्बोदरांना पाहून त्यांना युद्धासाठी आव्हान दिले. त्याला आपल्या सामर्थ्याचा आणि वरदानांचा मोठा अभिमान होता.

श्रीलम्बोदरांनी त्याला धर्माचा नाश करणारा म्हणून संबोधित केले आणि स्पष्ट केले की ते स्वधर्माची स्थापना करण्यासाठी आले आहेत.

क्रोधासुराला मात्र एक प्रश्न पडला— श्रीलम्बोदर स्वतःला जन्म-मरणाच्या पलीकडचे कसे म्हणतात?

तेव्हा श्रीलम्बोदरांनी त्याला आपल्या स्वरूपाचे तत्त्व समजावून सांगितले.

त्यांनी सांगितले की त्यांच्या उदरात नाना प्रकारचे विश्व आणि ब्रह्म सामावलेले आहे. ते सर्वांचे पालन करतात आणि शेवटी सर्व काही आपल्या उदरात धारण करतात. म्हणून त्यांना लम्बोदर म्हटले जाते.

श्रीलम्बोदरांनी क्रोधासुराला एक मार्गही दिला—शरणागतीचा.

त्यांनी स्पष्ट सांगितले की जर त्याला जीवन हवे असेल, तर त्याने श्रीलम्बोदरांच्या शरण जावे.

"[पंचम खंड — अध्याय ८ — श्लोक ८–२५]"

श्रीलम्बोदरांचे हे शब्द ऐकून क्रोधासुराच्या मनातील संशय दूर होऊ लागला.

त्याने श्रीलम्बोदरांना त्यांचे खरे स्वरूप दाखवण्याची विनंती केली.

श्रीलम्बोदरांनी त्याला ज्ञानदृष्टी दिली.

त्या दृष्टीने क्रोधासुराने श्रीलम्बोदरांचे ब्रह्मस्वरूप पाहिले.

हे स्वरूप पाहताच क्रोधासुराचा अभिमान नष्ट झाला. त्याने श्रीलम्बोदरांना नमस्कार केला आणि भक्तिभावाने त्यांची स्तुती केली.

आता युद्धाची दिशा पूर्णपणे बदलली होती.

क्रोधासुराला समजले की ज्यांच्याशी तो युद्ध करत होता ते केवळ एका देहधारी देवतेचे रूप नसून ब्रह्मस्वरूप श्रीगणेशच आहेत.

त्याने शरणागती पत्करली.

"[पंचम खंड — अध्याय ८ — श्लोक २६–४३]"

श्रीलम्बोदर क्रोधासुराच्या भक्तिभावाने प्रसन्न झाले आणि त्यांनी त्याला वर मागण्यास सांगितले.

क्रोधासुराने श्रीलम्बोदरांच्या चरणी दृढ भक्ती मागितली. तसेच त्यांच्या सेवेसाठी आपले स्थान आणि जीवनाचा मार्ग निश्चित करण्याची विनंती केली.

श्रीलम्बोदरांनी त्याला दृढ भक्तीचा वर दिला.

त्यांनी क्रोधासुराला आपल्या स्थानावर भयमुक्त राहण्याची अनुमती दिली. ज्या कार्याच्या प्रारंभी श्रीलम्बोदरांचे स्मरण केले जाणार नाही, तेथे क्रोधासुराला दैत्यभावाने राज्य करण्याची परवानगी दिली.

तसेच श्रीगणेशभक्तांचे रक्षण करण्याची आज्ञाही त्याला देण्यात आली.

"[पंचम खंड — अध्याय ८ — श्लोक ४४–५६]"

श्रीलम्बोदरांच्या आज्ञेने क्रोधासुर अत्यंत प्रसन्न झाला. त्याने श्रीलम्बोदरांना नमस्कार केला आणि आपल्या स्थानाकडे निघून गेला.

क्रोधासुराचा अंत येथे त्याच्या मृत्यूने होत नाही.

त्याचा क्रोध शांत झाला, त्याचा अभिमान निवळला आणि तो श्रीगणेशभक्त झाला.

मुद्गलपुराणातील या कथेत श्रीलम्बोदर अवताराचे कार्य केवळ एका असुराचा पराभव करणे एवढेच राहात नाही. क्रोधासुराच्या माध्यमातून निर्माण झालेला अधर्म आणि स्वधर्माचा भंग थांबवून पुन्हा धर्मव्यवस्थेची स्थापना होते.

क्रोधासुर श्रीलम्बोदरांच्या चरणी शरण जातो आणि भक्ती स्वीकारतो. त्यामुळे या अवताराच्या कथेचा शेवट विनाशात नव्हे, तर शांती, शरणागती आणि भक्तीमध्ये होतो.

याच कारणामुळे श्रीलम्बोदरांचे चरित्र क्रोधाच्या शमनाचे आणि श्रीगणेशभक्तीच्या सामर्थ्याचे चरित्र म्हणून स्मरणात राहते.

---

📚 पुराणातील संदर्भ, मूळ श्लोक आणि अर्थ

१. श्रीलम्बोदर अवताराची ओळख

प्रथम खंड — अध्याय २० — श्लोक ९

«लम्बोदरावतारो वै क्रोधासुरनिबर्हणः ।

शक्तिब्रह्माखुगः सद्यत्तस्य धारक उच्यते ॥ ९॥»

अर्थ:

श्रीलम्बोदर हा क्रोधासुराचे निबर्हण करणारा अवतार आहे. या अवताराचे स्वरूप शक्तिब्रह्माशी संबंधित असून त्याचे वाहन मूषक असल्याचे सांगितले आहे.

---

२. क्रोधासुराचा जन्म

पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक ९–१४

«शिवस्य वीर्यसम्पातात्तद्वीर्यप्रभवोऽसुरः ।

बभूव श्यामवर्णश्च ताम्रचक्षुः प्रतापवान् ॥ ९॥»

«मोहिनीं शङ्करो दृष्ट्वा कामबाणप्रपीडितः ।

पश्चाद्विष्णुं समालोक्य स्वचित्ते क्रोधमादधे ॥ १२॥»

«मनो मे चञ्चलं पूर्णं तद् ग्रहीष्यामि यत्नतः ।

मनोग्रहणरूपश्च क्रोधस्तत्र प्रवर्तते ॥ १३॥»

«तस्मिन् काले च वीर्यस्य स्खलनं सहसाऽभवत् ।

तस्माज्जातोऽसि तेन त्वं क्रोधनामा भविष्यसि ॥ १४॥»

अर्थ:

भगवान श्रीशंकरांच्या मनात निर्माण झालेल्या क्रोधातून हा असुर उत्पन्न झाला. म्हणून त्याला क्रोध हे नाव देण्यात आले.

---

३. सूर्यदेवांकडून वरदान

पंचम खंड — अध्याय ३ — श्लोक २९–३३

«उत्पत्तिस्थितिसंहारयुक्ता ये देवनायकाः ।

तेभ्यो मे मरणं भानो न भवेद्वै कदाचन ॥ २९॥»

«ब्रह्माण्डजयने शक्तं मां कुरुष्व विशेषतः ।

राज्यं चराचरस्यैव देहि मेऽदितिनन्दन ॥ ३०॥»

«आरोग्यं मनसा यद्यच्चिन्तितं सफलं भवेत् ।

न मे समो भवेत् कुत्र तथा कुरु दिवस्पते ॥ ३१॥»

«श्रुत्वा तस्य वचो रम्यं सर्वेभ्यो भयदायकम् ।

विस्मितस्तेजसां नाथस्तं जगाद सुयन्त्रितः ॥ ३२॥»

«क्रोध त्वया च यत् प्रोक्तं तदेव सफलं भवेत् ।

तपसा यन्त्रितो दैत्य तस्माद्दत्तं मया परम् ॥ ३३॥»

अर्थ:

क्रोधासुराने उत्पत्ती, स्थिती आणि संहाराशी संबंधित देवतांकडून मृत्यू न येण्याचे, ब्रह्मांड जिंकण्याचे, चराचरावर राज्य करण्याचे आणि इतर सामर्थ्यांचे वर मागितले. सूर्यदेवांनी त्याची कठोर तपश्चर्या पाहून हे वर प्रदान केले.

---

४. देवर्षींची श्रीलम्बोदर उपासना

पंचम खंड — अध्याय ५ — श्लोक १४–२०

«उत्पत्तिस्थितिसंहारैर्वयं युक्ता न संशयः ।

अस्मभ्यो मरणं तस्य न भविष्यति निश्चितम् ॥ १४॥»

«स्वानन्दवासकरणं गणेशं ब्रह्मनायकम् ।

त्रिभिर्हीनं जगुर्वेदास्तं सेवध्वं सुरेश्वराः ॥ १५॥»

«हत्वा क्रोधासुरं सोऽपि स्वपदानि प्रदास्यति ।

अस्मभ्यं नात्र सन्देहं कुर्वन्तु प्रयताः सुराः ॥ १६॥»

«ततस्ते मन्त्रराजं वै जेपुर्लम्बोदरस्य च ।

भक्तियुक्तास्तपोनिष्ठा ध्यानसंस्था बभूविरे ॥ १८॥»

«एवं वर्षसहस्रे च प्रगते तोषसंयुतः ।

लम्बोदरः प्रसन्नात्मा तान् ययौ वरदायकः ॥ २०॥»

अर्थ:

क्रोधासुराचा पराभव करण्यासाठी देवर्षींनी श्रीलम्बोदरांची उपासना केली. एक हजार वर्षांच्या तपश्चर्येनंतर श्रीलम्बोदर प्रसन्न झाले आणि त्यांच्यासमोर प्रकट झाले.

---

५. श्रीलम्बोदरांचे मूषकावर आगमन

पंचम खंड — अध्याय ६ — श्लोक १०–१५

«समागतं महाक्रोधं दैत्येशैः संवृतं ततः ।

देवाः सर्वे भयोद्विग्नाः सस्मरुर्गणनायकम् ॥ १०॥»

«तेषां स्मरणमात्रेण लम्बोदरः प्रतापवान् ।

मूषकारूढ एवासावागतोऽभून् महाप्रभुः ॥ ११॥»

«पाशादिशस्त्रसंयुक्तं सिद्धिबुद्धिसमन्वितम् ।

नाभिशेषं त्रिनेत्रं तं ददृशुश्च सुरर्षयः ॥ १२॥»

«ततस्तं ते प्रणेमुर्वै भयं त्यक्त्वा सुहर्षिताः ।

स्तुत्वा वृत्तान्तमुग्रं तं कथयामासुरादृताः ॥ १३॥»

«मा भयं कुरुत प्राज्ञा हनिष्यामि महासुरम् ।

स्वधर्मस्थान् जनान् सर्वान् करिष्यामि न संशयः ॥ १५॥»

अर्थ:

देवतांनी श्रीगणेशांचे स्मरण करताच श्रीलम्बोदर मूषकावर आरूढ होऊन प्रकट झाले. त्यांनी देवतांना अभय दिले आणि स्वधर्माची स्थापना करण्याचे आश्वासन दिले.

---

६. क्रोधासुराची शरणागती

पंचम खंड — अध्याय ८ — श्लोक २७–३१

«नमामि त्वां गणाध्यक्ष सुरासुरमयं परम् ।

अधुना भक्तिसंयुक्तं पालयस्व शरण्यद ॥ २७॥»

«दर्शय स्वात्मरूपं मे सर्वसंशयनाशनम् ।

लम्बोदरार्थसंयुक्तं ब्रह्माकारं गजाननम् ॥ २८॥»

«लम्बोदरस्तस्य वाक्यं समाकर्ण्य सुहर्षितः ।

भक्तियुक्तं मनस्तस्य ज्ञात्वा रूपमदर्शयत् ॥ २९॥»

«ज्ञानचक्षुश्च सन्दत्तं तेन दैत्याय तं पुनः ।

लम्बोदरं महाक्रोधोऽपश्यत् परमविस्मितः ॥ ३०॥»

«ब्रह्मेशं प्रणनामाऽथ सरोमाञ्चो महासुरः ।

लम्बोदरः पुनस्तत्र पूर्वरूपो बभूव ह ॥ ३१॥»

अर्थ:

क्रोधासुराने श्रीलम्बोदरांना शरण जाऊन त्यांचे खरे स्वरूप दाखवण्याची विनंती केली. श्रीलम्बोदरांनी त्याला ज्ञानदृष्टी दिली. त्यातून त्याला श्रीलम्बोदरांचे ब्रह्मस्वरूप कळले आणि त्याने नमस्कार केला.

---

७. भक्तीचा वर आणि क्रोधासुराचे शांत होणे

पंचम खंड — अध्याय ८ — श्लोक ४७–५६

«यदि लम्बोदर त्वं मे प्रसन्नो वरदोऽसि भोः ।

तदा त्वत्पादपद्मे च भक्तिं देहि दृढां प्रभो ॥ ४७॥»

«आज्ञां कुरु महाभाग सेवार्थं तां करोम्यहम् ।

स्थानं वृत्तिं च मे देहि देहपोषणकारिणीम् ॥ ४८॥»

«मदीया सुदृढा भक्तिः प्रभविष्यति तेऽनघ ।

वस त्वं भयहीनश्च स्थाने ते नात्र संशयः ॥ ५०॥»

«यत्रारम्भे महादैत्य मदीयं स्मरणं न हि ।

तत्र त्वं दैत्यभावेन कुरु राज्यं महामते ॥ ५१॥»

«मद्भक्ता ये महादैत्य तान् रक्षस्व यथासुखम् ।

गाणपत्यप्रियस्त्वं वै भविष्यसि न संशयः ॥ ५३॥»

«एवं क्रोधासुरं शान्तं चकार गणनायकः ।

क्रोधो गणेशभक्तिं वै कुर्वन् सन् संस्थितोऽभवत् ॥ ५६॥»

अर्थ:

क्रोधासुराने श्रीलम्बोदरांच्या चरणी दृढ भक्ती मागितली. श्रीलम्बोदरांनी त्याला भक्तीचा वर दिला आणि आपल्या भक्तांचे रक्षण करण्याची आज्ञा केली. शेवटी क्रोधासुर शांत झाला आणि श्रीगणेशभक्ती करू लागला.

---

पंचम खंडातील लम्बोदरचरित याच ठिकाणी एक महत्त्वाचा संदेश देत कथा पूर्ण करते—क्रोधासुराचा शेवट केवळ पराभवाने होत नाही; तो श्रीलम्बोदरांच्या स्वरूपाचे ज्ञान प्राप्त करून शरण येतो आणि भक्ती स्वीकारतो.