श्री सिद्धिविनायक महागणपती, टिटवाळा

# श्री सिद्धिविनायक महागणपती, टिटवाळा — विवाहविनायक म्हणून प्रसिद्ध गणरायाचे पवित्र क्षेत्र

मुंबई महानगर प्रदेशाच्या जवळ, ठाणे जिल्ह्यातील टिटवाळा हे श्री सिद्धिविनायक महागणपतीच्या पवित्र मंदिरामुळे महाराष्ट्राच्या गणेशभक्तीच्या नकाशावर विशेष स्थान मिळवलेले तीर्थक्षेत्र आहे. काळू नदीच्या काठावर वसलेले हे मंदिर जागृत देवस्थान म्हणून प्रसिद्ध आहे. महाराष्ट्रातील आठ प्रसिद्ध गणपती मंदिरांपैकी टिटवाळ्याचा महागणपती एक मानला जातो.

टिटवाळ्याच्या गणपतीला ‘विवाहविनायक’ असेही म्हटले जाते. विवाहातील अडथळे दूर व्हावेत, मनासारखा जीवनसाथी मिळावा आणि वैवाहिक जीवन सुखी व्हावे, यासाठी भाविक येथे श्रद्धेने प्रार्थना करतात. शकुंतलेने याच महागणपतीची पूजा केली होती, अशी धार्मिक परंपरा असल्यामुळे या गणरायाला ‘विवाहविनायक’ हे नाव प्राप्त झाले.

पूर्ण पत्ता

श्री सिद्धिविनायक महागणपती मंदिर, गणेश मंदिर रोड, टिटवाळा, ता. कल्याण, जि. ठाणे, महाराष्ट्र – ४२१६०५.

गाव: टिटवाळा तालुका: कल्याण जिल्हा: ठाणे राज्य: महाराष्ट्र पिन कोड: ४२१६०५

मंदिराचा अधिकृत प्रशासकीय पत्ता टिटवाळा, तालुका कल्याण, जिल्हा ठाणे असा नोंदवला आहे.

---

टिटवाळ्याचा महागणपती

टिटवाळा हे कल्याण-कसारा रेल्वेमार्गावरील महत्त्वाचे ठिकाण आहे. काळू नदीच्या परिसरात वसलेल्या या गावाला श्री महागणपती मंदिरामुळे धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे. मंदिरात वर्षभर भाविकांची ये-जा सुरू असते; मात्र गणेश चतुर्थी, संकष्टी चतुर्थी आणि विशेषतः अंगारकी संकष्टी चतुर्थीला येथे मोठी गर्दी होते.

मंदिर परिसरात श्री महागणपतीसोबत विठ्ठल मंदिरही आहे. त्यामुळे टिटवाळा हे एक महत्त्वाचे धार्मिक आणि यात्रास्थळ म्हणून ओळखले जाते.

पौराणिक महत्त्व आणि शकुंतलेची कथा

टिटवाळ्याचे नाव महाभारतकालीन परंपरेशी जोडले जाते. येथे ऋषी कण्व यांचा आश्रम होता, अशी धार्मिक मान्यता आहे. शकुंतला ही कण्व ऋषींची पालनपोषण केलेली कन्या होती.

शकुंतला आणि राजा दुष्यंत यांचे लग्न झाले. मात्र पुढे त्यांच्यात दुरावा निर्माण झाला. पती-पत्नीचे पुनर्मिलन व्हावे यासाठी शकुंतलेने गणपतीची उपासना केली, अशी प्रचलित कथा आहे. कण्व ऋषींनी तिला सिद्धिविनायकाची पूजा करण्यास सांगितले आणि गणरायाच्या कृपेने तिच्या जीवनातील अडथळे दूर झाले, अशी श्रद्धा आहे.

याच धार्मिक परंपरेमुळे टिटवाळ्याचा महागणपती ‘विवाहविनायक’ म्हणून प्रसिद्ध झाला. विवाह जुळण्यासाठी आणि वैवाहिक जीवनातील अडचणी दूर करण्यासाठी भाविक या गणरायाला मनोभावे साकडे घालतात.

मंदिराचा इतिहास

टिटवाळ्याच्या महागणपती मंदिराचा इतिहास पेशवेकालाशी जोडला जातो.

ठाणे जिल्हा प्रशासनाच्या माहितीनुसार, वसई येथे पोर्तुगीजांवर विजय मिळवल्यानंतर चिमाजीअप्पांनी श्री महागणपतीचे मंदिर बांधले. त्यामुळे या मंदिराला मराठा इतिहासाशीही महत्त्वाचा संबंध आहे.

स्थानिक परंपरेनुसार प्राचीन मंदिराचा काही काळ लोप झाला होता. पुढे परिसरातील तलावातील गाळ काढण्याच्या कामादरम्यान गणेशमूर्ती सापडली आणि त्यानंतर मंदिराची पुनर्बांधणी करण्यात आली, अशी कथा सांगितली जाते.

पेशवेकाळात मंदिराचा विकास झाला. कालांतराने मंदिराची अवस्था जीर्ण झाल्यामुळे १९६५–६६ मध्ये मंदिराचे नूतनीकरण करण्यात आले. पुढे भाविकांची वाढती संख्या लक्षात घेऊन सभामंडपाचाही विकास करण्यात आला.

सिद्धिविनायक महागणपतीचे धार्मिक महत्त्व

टिटवाळ्याचा गणपती भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करणारा गणराय म्हणून श्रद्धेने पूजला जातो.

विशेषतः विवाहाशी संबंधित इच्छा पूर्ण व्हाव्यात, विवाहातील अडथळे दूर व्हावेत आणि दाम्पत्य जीवन सुखी व्हावे यासाठी भाविक येथे दर्शन घेतात. त्यामुळे ‘विवाहविनायक’ ही टिटवाळ्याच्या गणपतीची विशेष ओळख बनली आहे.

गणपती हा विघ्नहर्ता असल्यामुळे जीवनातील अडथळे दूर करण्यासाठी भक्त येथे प्रार्थना करतात. नवस, पूजा आणि दर्शनासाठी मुंबई, ठाणे, कल्याण तसेच महाराष्ट्राच्या विविध भागांतून भाविक टिटवाळ्यात येतात.

मंदिर परिसराचे वैशिष्ट्य

टिटवाळा मंदिर परिसराचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे नदी आणि जलाशयाच्या सान्निध्यात असलेले शांत वातावरण.

मंदिर काळू नदीच्या परिसरात आहे. मंदिराच्या आसपासचा परिसर भक्तांना आध्यात्मिक शांतता देतो. शहराच्या गजबजाटापासून काही काळ दूर राहून गणरायाचे दर्शन घेण्याचा अनुभव येथे मिळतो.

मंदिरासोबतच परिसरातील विठ्ठल मंदिर हेही महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे. त्यामुळे टिटवाळ्याला भेट देताना भाविक दोन्ही मंदिरांचे दर्शन घेतात.

उत्सव आणि विशेष दिवस

टिटवाळ्याच्या महागणपती मंदिरात वर्षभर धार्मिक कार्यक्रम सुरू असतात. गणेश चतुर्थी हा मंदिरातील प्रमुख उत्सव आहे.

### गणेश चतुर्थी

गणेश चतुर्थीच्या काळात मंदिरात मोठ्या प्रमाणात भाविक दर्शनासाठी येतात. गणरायाची पूजा, आरती आणि धार्मिक कार्यक्रमांमुळे मंदिर परिसर भक्तिमय होतो.

### संकष्टी चतुर्थी

प्रत्येक महिन्याच्या संकष्टी चतुर्थीला गणपती दर्शनासाठी भाविकांची गर्दी होते.

### अंगारकी संकष्टी चतुर्थी

अंगारकी संकष्टीला टिटवाळ्याच्या महागणपती मंदिरात विशेष गर्दी होते. या दिवशी दूरवरून भाविक दर्शनासाठी येतात. टिटवाळ्याच्या गणपतीच्या प्रमुख धार्मिक आकर्षणांमध्ये अंगारकी संकष्टीचा समावेश होतो.

दर्शनाची वेळ

उपलब्ध मंदिरविषयक माहितीनुसार मंदिराचे दरवाजे सकाळी ५ वाजता उघडतात आणि सामान्य दिवशी रात्री ९ वाजता बंद होतात. दुपारी १ ते २ आणि संध्याकाळी ६ ते ६:४५ या वेळेत दर्शन बंद असते. संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी वेळेत बदल होऊ शकतो.

टीप: सण, उत्सव किंवा विशेष धार्मिक कार्यक्रमांच्या दिवशी दर्शनाच्या वेळेत बदल होऊ शकतो. प्रत्यक्ष भेटीपूर्वी मंदिराकडील ताजी माहिती तपासणे योग्य ठरेल.

टिटवाळा गणपतीला कसे जाल?

### रेल्वेने

टिटवाळा रेल्वे स्थानक मध्य रेल्वेच्या मार्गावर आहे. मुंबईच्या छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनसकडून तसेच कसारा आणि आसनगावच्या दिशेने जाणाऱ्या रेल्वेगाड्यांमधून टिटवाळा येथे पोहोचता येते.

टिटवाळा रेल्वे स्थानकापासून मंदिर सुमारे ३ किलोमीटर अंतरावर आहे. स्थानकाबाहेरून रिक्षा किंवा इतर स्थानिक वाहतुकीने मंदिरात जाता येते.

### रस्त्याने

कल्याण-कसारा मार्गाने टिटवाळा येथे जाता येते. मुंबई, ठाणे, कल्याण आणि आसपासच्या भागातून रस्त्याने मंदिरापर्यंत पोहोचणे सोयीचे आहे.

मंदिराचा पत्ता:

श्री सिद्धिविनायक महागणपती मंदिर, गणेश मंदिर रोड, टिटवाळा, ता. कल्याण, जि. ठाणे, महाराष्ट्र – ४२१६०५.

टिटवाळ्याला भेट देताना

टिटवाळ्याचा प्रवास केवळ गणपती दर्शनापुरता मर्यादित राहत नाही. येथे महागणपती मंदिरासोबत विठ्ठल मंदिराचेही दर्शन घेता येते. काळू नदीच्या परिसरातील वातावरण आणि मंदिराभोवतालची धार्मिक शांतता प्रवासाला वेगळेच समाधान देते.

विशेषतः गणेश चतुर्थी किंवा अंगारकी संकष्टीच्या दिवशी येथे येताना मोठी गर्दी असू शकते. त्यामुळे त्या दिवशी प्रवासाचे नियोजन आधी करणे सोयीचे ठरते.

टिटवाळ्याच्या महागणपतीची खास ओळख

टिटवाळ्याच्या गणपतीला महाराष्ट्रातील इतर प्रसिद्ध गणेश मंदिरांपेक्षा वेगळी ओळख मिळवून देणारी गोष्ट म्हणजे ‘विवाहविनायक’ हे नाव.

विवाह जुळण्यासाठी, वैवाहिक जीवनातील अडथळे दूर करण्यासाठी आणि कौटुंबिक सुखासाठी भक्त या गणरायाची श्रद्धेने उपासना करतात.

काळू नदीचा परिसर, प्राचीन धार्मिक परंपरा, पेशवेकालीन इतिहास आणि शकुंतला-दुष्यंताच्या कथेशी जोडलेले धार्मिक महत्त्व यामुळे टिटवाळ्याचा महागणपती महाराष्ट्रातील वैशिष्ट्यपूर्ण गणेशक्षेत्रांमध्ये स्थान मिळवतो.

एकदा नक्की भेट द्या!

मुंबई आणि ठाण्याच्या आसपास असूनही टिटवाळ्याच्या महागणपतीच्या मंदिरात पोहोचल्यावर वातावरणात वेगळाच आध्यात्मिक अनुभव जाणवतो. मंदिरातील गणरायाचे दर्शन, ‘विवाहविनायक’ म्हणून असलेली श्रद्धा आणि काळू नदीच्या परिसरातील शांतता यामुळे टिटवाळ्याची यात्रा भक्तांसाठी संस्मरणीय ठरते.

गणरायाच्या चरणी मनापासून प्रार्थना करून टिटवाळ्याच्या सिद्धिविनायक महागणपतीचे दर्शन घेणे हा प्रत्येक गणेशभक्तासाठी श्रद्धेचा सुंदर अनुभव आहे.

॥ श्री गणेशाय नमः ॥

---

महत्त्वाची माहिती

| माहिती | तपशील | | ---------------------------- | ------------------------------------------------------------------ | | मंदिराचे नाव | श्री सिद्धिविनायक महागणपती मंदिर | | प्रसिद्ध नाव | टिटवाळ्याचा महागणपती / विवाहविनायक | | देवता | श्री गणपती | | गाव | टिटवाळा | | तालुका | कल्याण | | जिल्हा | ठाणे | | राज्य | महाराष्ट्र | | पिन कोड | ४२१६०५ | | पूर्ण पत्ता | गणेश मंदिर रोड, टिटवाळा, ता. कल्याण, जि. ठाणे, महाराष्ट्र – ४२१६०५ | | जवळचे रेल्वे स्थानक | टिटवाळा | | रेल्वे स्थानकापासून अंतर | सुमारे ३ किमी | | नदी | काळू नदी | | विशेष ओळख | विवाहविनायक | | प्रमुख उत्सव | गणेश चतुर्थी, संकष्टी चतुर्थी, अंगारकी संकष्टी चतुर्थी |

स्रोत

ठाणे जिल्हा प्रशासन – धार्मिक स्थळे https://thane.nic.in/धार्मिक-स्थळे/

ठाणे जिल्हा प्रशासन – Religious Places https://thane.nic.in/en/religious-places/

विभागीय आयुक्त, कोकण विभाग – टिटवाळा गणेश मंदिर https://divcomkonkan.gov.in/places-centres/टिटवाळा-गणेश-मंदिर/

टिटवाळा गणेश मंदिर – मंदिराची माहिती व वेळापत्रक https://titwala.com/pages/pplaces.aspx

Pilgrim Data – टिटवाळ्याचा महागणपती https://pilgrimdata.in/temple/mahaganpati-titwala-of-titwala-kalyan-dist-thane/