🕉️ श्री गिरिजात्मज गणपती — लेण्याद्री

मायासा भुवनेश्वरी शिवस्ति देहश्रीता सुंदरी विघ्नेशम् सुत्माप्तुकम् संहिता कुर्वेतापो दुष्करम् ताख्य भूतप्रकट प्रसन्न वरदो तिष्टतया स्थापितम् वन्देह गिरिजात्मज परमज तम लेखनांद्रिशितम्

अष्टविनायकातील सहावे गणेशपीठ

महाराष्ट्रातील अष्टविनायक यात्रेतील सहावे गणेशपीठ म्हणजे पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यातील लेण्याद्री येथील श्री गिरिजात्मज गणपती मंदिर.

सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये कातळात कोरलेल्या प्राचीन लेण्यांच्या समूहात हे पवित्र गणेशमंदिर वसलेले आहे. अष्टविनायकातील इतर गणेश मंदिरांपेक्षा लेण्याद्रीचे मंदिर त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण कातळकोरीव रचनेमुळे पूर्णपणे वेगळे ठरते.

लेण्याद्री येथे पूर्वेकडून पश्चिमेकडे पसरलेल्या एकूण २८ लेण्या आहेत. त्यापैकी सातव्या लेणीमध्ये श्री गिरिजात्मज गणपतीचे मंदिर आहे. संपूर्ण सातवी लेणी मंदिराने व्यापलेली असल्यामुळे मंदिराचा सभामंडप प्रशस्त आहे.

श्री गिरिजात्मज गणपतीचे मंदिर दक्षिणाभिमुख आहे. श्री गिरिजात्मजाची मूर्ती कातळात कोरलेली असून तिची सोंड डावीकडे वळलेली आहे.

‘गिरिजा’ म्हणजे माता पार्वती आणि ‘आत्मज’ म्हणजे पुत्र. त्यामुळे ‘गिरिजात्मज’ म्हणजे माता पार्वतीचा पुत्र — श्रीगणेश.

लेण्याद्रीच्या डोंगरावर असलेल्या या मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी भाविकांना ३३८ पायऱ्या चढाव्या लागतात. डोंगरावर पोहोचल्यानंतर सह्याद्रीच्या निसर्गरम्य परिसरात कातळात कोरलेल्या श्री गिरिजात्मजाचे दर्शन होते.

---

📍 श्री गिरिजात्मज मंदिराचे स्थान

श्री गिरिजात्मज गणपती मंदिर लेण्याद्री, गोळेगाव, ता. जुन्नर, जि. पुणे, महाराष्ट्र.

लेण्याद्री हे जुन्नर परिसरातील सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये वसलेले प्रसिद्ध धार्मिक आणि ऐतिहासिक क्षेत्र आहे.

डोंगराच्या पायथ्यापासून मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी दगडी पायऱ्यांचा मार्ग आहे. मंदिराकडे जाताना सभोवतालच्या डोंगररांगा, शेती आणि जुन्नर परिसराचे सुंदर दृश्य पाहायला मिळते.

लेण्याद्री हे केवळ धार्मिक तीर्थक्षेत्र नसून प्राचीन कातळकोरीव स्थापत्य आणि इतिहासाच्या दृष्टीनेही अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे.

---

🔱 ‘गिरिजात्मज’ नावाचा अर्थ

‘गिरिजा’ हे माता पार्वतीचे एक नाव आहे आणि ‘आत्मज’ म्हणजे पुत्र.

त्यामुळे ‘गिरिजात्मज’ म्हणजे गिरिजेचा अर्थात माता पार्वतीचा पुत्र — श्रीगणेश.

लेण्याद्रीच्या श्रीगणेशाला माता पार्वतीच्या पुत्ररूपात विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

धार्मिक कथेनुसार माता पार्वतीने पुत्रप्राप्तीसाठी या ठिकाणी दीर्घकाळ तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येनंतर श्रीगणेश प्रकट झाले. त्यामुळे या गणेशस्वरूपाला श्री गिरिजात्मज असे नाव प्राप्त झाले.

---

🗿 श्री गिरिजात्मज गणपतीची मूर्ती

लेण्याद्रीतील श्री गिरिजात्मज गणपतीची मूर्ती इतर अष्टविनायक मंदिरांतील मूर्तींपेक्षा वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.

मूर्ती कातळात कोरलेली असून तिची सोंड डावीकडे वळलेली आहे.

श्री गिरिजात्मजाच्या मूर्तीच्या डोळ्यांमध्ये रत्ने आहेत.

पूर्वी भाविक मूर्तीला स्वतः तेल आणि शेंदूर लावून पूजा करत असत. कालांतराने मूर्तीवर शेंदूराचे अनेक थर साचले. त्यामुळे मूर्तीच्या मूळ स्वरूपाबाबत गैरसमज निर्माण झाला होता.

नंतर शेंदूराचे साचलेले थर गळून पडल्यानंतर मूर्तीचे मूळ स्वरूप पुन्हा स्पष्ट झाले. त्यामुळे श्री गिरिजात्मजाची मूर्ती पाठमोरी आहे हा समज चुकीचा आहे.

श्री गिरिजात्मजाची मूर्ती कातळाशी एकरूप असल्यामुळे तिचे स्वरूप या मंदिराच्या प्राचीन कातळकोरीव रचनेचा अविभाज्य भाग आहे.

---

🔱 सोंड कोणत्या दिशेला आहे?

डावीकडे वळलेली सोंड

श्री गिरिजात्मज गणपतीची सोंड डावीकडे वळलेली आहे.

अष्टविनायकातील प्रत्येक गणेशमूर्तीचे स्वतंत्र स्वरूप आणि वैशिष्ट्य आहे. त्यापैकी लेण्याद्रीच्या श्री गिरिजात्मजाची डावीकडे वळलेली सोंड हे मूर्तीचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.

---

🛕 मंदिराची दिशा

श्री गिरिजात्मज गणपतीचे मंदिर दक्षिणाभिमुख आहे.

लेण्याद्रीच्या कातळामध्ये कोरलेल्या सातव्या लेणीमध्ये संपूर्ण मंदिर आहे. स्वतंत्रपणे बांधलेले मंदिर नसून लेणीच मंदिराचे स्वरूप धारण करते.

यामुळे अष्टविनायकातील इतर मंदिरांच्या तुलनेत लेण्याद्रीच्या मंदिराची रचना अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे.

---

🏛️ लेण्याद्रीच्या लेण्यांचा इतिहास

लेण्याद्री हा महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या प्राचीन कातळकोरीव लेणीसमूहांपैकी एक आहे.

लेण्याद्रीच्या डोंगरावर पूर्वेकडून पश्चिमेकडे एकूण २८ लेण्या पसरलेल्या आहेत.

या लेण्यांचा संबंध प्राचीन बौद्ध कातळकोरीव स्थापत्याशी जोडला जातो. लेण्यांचा कालखंड साधारण इ.स. १ले ते ३रे शतक असा मानला जातो.

लेण्यांमध्ये प्राचीन विहार, स्तूप, कोरीव खांब, पाण्याची कुंडे आणि इतर स्थापत्यवैशिष्ट्ये पाहायला मिळतात.

कालांतराने सातव्या लेणीला श्री गिरिजात्मज गणपतीचे पवित्र स्थान म्हणून विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले.

आज लेण्याद्री हे गणेशभक्ती आणि प्राचीन कातळकोरीव स्थापत्याचा संगम असलेले महत्त्वाचे तीर्थक्षेत्र आहे.

---

🪨 कातळात कोरलेले अष्टविनायक मंदिर

श्री गिरिजात्मज मंदिराचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे संपूर्ण मंदिर कातळात कोरलेल्या लेणीमध्ये आहे.

अष्टविनायकातील इतर गणेश मंदिरे स्वतंत्र वास्तूंच्या स्वरूपात आहेत; मात्र लेण्याद्रीचे श्री गिरिजात्मज मंदिर प्राचीन लेणीचा भाग आहे.

सातव्या लेणीनेच मंदिराचे स्वरूप धारण केले आहे.

डोंगराचा अखंड कातळ खोदून तयार केलेला प्रशस्त सभामंडप, प्रवेशद्वाराजवळील कोरीव खांब, आतील खोल्या आणि गणेशमूर्ती यामुळे मंदिराची रचना अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण दिसते.

प्राचीन भारतीय कातळकोरीव स्थापत्यकलेचा अनुभव श्री गिरिजात्मजाच्या दर्शनाबरोबरच येथे घेता येतो.

---

🏗️ मंदिराची स्थापत्यवैशिष्ट्ये

श्री गिरिजात्मज मंदिराची रचना पारंपरिक स्वतंत्र मंदिरापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे.

मंदिराची प्रमुख वैशिष्ट्ये:

कातळात कोरलेले मंदिर २८ लेण्यांपैकी सातव्या लेणीत मंदिर दक्षिणाभिमुख मंदिर डावीकडे वळलेली गणपतीची सोंड सुमारे ६० फूट रुंद सभामंडप सभामंडपाला मध्यभागी एकही आधारस्तंभ नाही सभामंडपात १८ खोल्या प्रत्येक खोलीचा आकार साधारण ७ × १० फूट प्रवेशद्वाराजवळ मोठे कोरीव खांब खांबांवर हत्ती, घोडे आणि सिंह यांची शिल्पे मंदिरासमोर दोन पाण्याची कुंडे २१व्या लेणीतही पाण्याचे कुंड शेजारच्या लेण्यांमध्ये प्राचीन बौद्ध स्तूप मंदिरातील धार्मिक चित्रकला

अखंड कातळामध्ये एवढा मोठा सभामंडप तयार करून त्याला मध्यभागी आधारासाठी खांब न देणे हे या स्थापत्याचे विशेष वैशिष्ट्य आहे.

---

🐘 प्रवेशद्वारावरील कोरीव खांब

श्री गिरिजात्मज गणेश मंदिराच्या प्रवेशद्वारासमोर मोठे कोरीव खांब आहेत.

या खांबांवर हत्ती, घोडे आणि सिंह यांसारख्या प्राण्यांची सुंदर शिल्पे कोरलेली आहेत.

लेण्याद्रीतील इतर लेण्यांच्या प्रवेशद्वारांजवळही विविध प्रकारचे कोरीव खांब पाहायला मिळतात.

कातळामध्ये केलेले हे सूक्ष्म कोरीव काम प्राचीन शिल्पकारांच्या कौशल्याची साक्ष देते.

---

🕯️ ६० फूट रुंद सभामंडप

श्री गिरिजात्मज मंदिराचा सभामंडप सुमारे ६० फूट रुंद आहे.

या सभामंडपाचे सर्वात मोठे स्थापत्यवैशिष्ट्य म्हणजे इतक्या प्रशस्त सभामंडपाच्या मध्यभागी एकही आधारस्तंभ नाही.

अखंड कातळ खोदून मोठ्या खोलीच्या स्वरूपात हा सभामंडप तयार करण्यात आला आहे.

सभामंडपामध्ये १८ खोल्या आहेत. प्रत्येक खोलीचा आकार साधारण ७ × १० फूट आहे.

या खोल्यांचा पूर्वी तपश्चर्या आणि ध्यानासाठी उपयोग केला जात असल्याची धार्मिक परंपरा आहे.

---

🎨 मंदिरातील धार्मिक चित्रकला

श्री गिरिजात्मज मंदिराच्या आतील भागात काही धार्मिक चित्रे पाहायला मिळतात.

या चित्रांमध्ये:

श्री गुरुदत्तात्रय शिव-पार्वतीच्या मांडीवर असलेले श्रीगणेश खेळ खेळणारा बालगणेश

अशा धार्मिक प्रसंगांचे चित्रण आहे.

या चित्रांसाठी नैसर्गिक रंगांचा वापर करण्यात आला आहे. त्यामुळे लेण्याद्रीमध्ये प्राचीन कातळकोरीव स्थापत्याबरोबरच धार्मिक चित्रकलेचाही वारसा पाहायला मिळतो.

---

💧 मंदिरासमोरील पाण्याची कुंडे

श्री गिरिजात्मज मंदिरासमोर दोन पाण्याची कुंडे आहेत.

याशिवाय २१व्या लेणीमध्येही पाण्याचे कुंड आहे.

या कुंडांमध्ये वर्षभर पाणी उपलब्ध असते. साचलेले पाणी असूनही ते स्वच्छ आणि नैसर्गिकरीत्या थंड राहते.

डोंगरावरील कातळामध्ये पाण्याची अशी व्यवस्था असणे हे लेण्याद्रीच्या प्राचीन जलव्यवस्थापनाचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.

---

🏔️ पायऱ्यांची चढाई

श्री गिरिजात्मजाच्या दर्शनासाठी भाविकांना डोंगरावरील पायऱ्या चढाव्या लागतात.

पायऱ्यांच्या सुरुवातीचा काही भाग तुलनेने उंच असल्यामुळे चढाई करताना सावकाश जाणे योग्य ठरते.

पायऱ्या चढताना सह्याद्रीच्या डोंगररांगा आणि जुन्नर परिसराचे सुंदर दृश्य पाहायला मिळते.

वृद्ध, दिव्यांग किंवा पायऱ्या चढण्यास अडचण असलेल्या भाविकांसाठी डोली/पालखीची व्यवस्था उपलब्ध आहे.

डोंगर चढून कातळात कोरलेल्या मंदिरापर्यंत पोहोचणे हा श्री गिरिजात्मजाच्या दर्शनाचा एक वेगळा आणि संस्मरणीय अनुभव आहे.

---

🕉️ श्री गिरिजात्मजाचे धार्मिक महत्त्व

श्री गिरिजात्मज हे माता पार्वतीच्या पुत्ररूपातील श्रीगणेश म्हणून पूजले जातात.

धार्मिक कथेनुसार माता पार्वतीने पुत्रप्राप्तीसाठी लेण्याद्री येथे बारा वर्षे तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपश्चर्येनंतर श्रीगणेश प्रकट झाले.

माता पार्वती अर्थात गिरिजेचा आत्मज म्हणून श्रीगणेशाला ‘गिरिजात्मज’ हे नाव प्राप्त झाले.

त्यामुळे या गणेशक्षेत्रात माता आणि पुत्राच्या पवित्र नात्याला विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

सह्याद्रीच्या डोंगरातील शांत वातावरण, प्राचीन लेणी आणि श्रीगणेशाचे बालस्वरूप यामुळे लेण्याद्रीला अष्टविनायक यात्रेत स्वतंत्र आणि वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान आहे.

---

🙏 श्री गिरिजात्मजाचे दर्शन

श्री गिरिजात्मज गणपती मंदिर भाविकांसाठी सकाळी ६:०० ते रात्री ८:३० या वेळेत खुले असते.

डोंगराच्या पायथ्यापासून ३३८ पायऱ्या चढून मंदिरापर्यंत पोहोचता येते.

मंदिरात प्रवेश केल्यानंतर प्रशस्त कातळकोरीव सभामंडप, शांत वातावरण आणि श्री गिरिजात्मजाचे दर्शन भाविकांना एक वेगळा आध्यात्मिक अनुभव देते.

दर्शनाची वेळ विशेष उत्सव, धार्मिक कार्यक्रम किंवा प्रशासकीय कारणांमुळे बदलू शकते. त्यामुळे प्रवासापूर्वी देवस्थानाकडील अद्ययावत माहिती तपासणे योग्य ठरेल.

---

🪔 पूजा, अभिषेक आणि आरती

श्री गिरिजात्मज गणपती मंदिरात दररोज नियमित पूजा, अभिषेक आणि आरती केली जाते.

भाविक श्रीगणेशाला दूर्वा, फुले, नारळ, मोदक आणि इतर नैवेद्य अर्पण करतात.

माघी गणेश जयंती, संकष्टी चतुर्थी, अंगारकी संकष्टी आणि इतर विशेष धार्मिक दिवसांमध्ये मंदिरात महापूजा, महाअभिषेक, महाआरती आणि विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

---

🌺 प्रमुख सण व उत्सव

माघी श्री गणेश जयंती

माघ शुद्ध चतुर्थी अर्थात श्री गणेश जयंती हा लेण्याद्रीतील अत्यंत महत्त्वाचा उत्सव आहे.

या दिवशी श्री गिरिजात्मजाचा अभिषेक, महापूजा, देवजन्माचे कीर्तन, श्री गणेश जन्मोत्सव, महाआरती आणि महाप्रसाद असे विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

माघी गणेश जयंतीच्या काळात लेण्याद्री परिसराला यात्रेचे स्वरूप प्राप्त होते.

गणेश चतुर्थी

भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला श्री गणेश चतुर्थी मोठ्या भक्तिभावाने साजरी केली जाते.

श्री गिरिजात्मजाची विशेष पूजा, अभिषेक आणि आरती केली जाते. मंदिराला आकर्षक फुलांची सजावट केली जाते.

संकष्टी चतुर्थी

दर महिन्याच्या संकष्टी चतुर्थीला श्री गिरिजात्मजाच्या दर्शनासाठी भाविक मोठ्या संख्येने येतात.

विशेष पूजा, अभिषेक आणि चंद्रोदयानंतर आरती केली जाते.

अंगारकी संकष्टी चतुर्थी

मंगळवारी येणाऱ्या संकष्टी चतुर्थीला अंगारकी संकष्टी म्हणतात.

या दिवशी लेण्याद्रीमध्ये भाविकांची विशेष गर्दी होते. श्रींचा अभिषेक, महापूजा, महाआरती आणि विविध धार्मिक कार्यक्रम आयोजित केले जातात.

---

🛕 तीर्थक्षेत्राचा दर्जा

श्री क्षेत्र लेण्याद्री गणपती देवस्थानाला महाराष्ट्र शासनाकडून तीर्थक्षेत्राचा वरिष्ठ ‘ब’ वर्ग दर्जा प्राप्त झाला आहे.

देवस्थानाकडून भाविक आणि पर्यटकांसाठी विविध मूलभूत सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. तसेच विविध सामाजिक उपक्रमही राबवले जातात.

---

🌿 लेण्याद्रीचा निसर्गरम्य परिसर

लेण्याद्री सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये वसलेले असल्यामुळे मंदिर परिसर निसर्गरम्य आहे.

डोंगरावरून जुन्नर परिसरातील शेती, गावांचे दृश्य आणि दूरवर पसरलेल्या सह्याद्रीच्या रांगा पाहायला मिळतात.

पावसाळ्यात परिसर हिरवाईने नटतो. हिवाळ्यात येथील वातावरण थंड आणि प्रसन्न असते.

धार्मिक यात्रा, इतिहास, प्राचीन स्थापत्य आणि निसर्ग यांचा एकत्रित अनुभव लेण्याद्री येथे घेता येतो.

---

🚗 लेण्याद्रीला कसे पोहोचावे?

पुण्याहून

पुण्याहून नारायणगाव – जुन्नर – लेण्याद्री या मार्गाने जाता येते.

पुणे ते लेण्याद्रीचे अंतर साधारण ९५ ते १०० किमी आहे.

जुन्नरहून

जुन्नर शहरापासून लेण्याद्री सुमारे ५ किमी अंतरावर आहे.

जुन्नरहून स्थानिक वाहन, बस किंवा खासगी वाहनाने लेण्याद्रीच्या पायथ्यापर्यंत जाता येते.

रस्त्याने

पुणे-नाशिक महामार्गावरून नारायणगावमार्गे जुन्नर आणि पुढे लेण्याद्रीला जाता येते.

मुंबईहून येणाऱ्या भाविकांना कल्याण-मुरबाड-माळशेज घाट-जुन्नर मार्गाचा पर्याय उपलब्ध आहे.

रेल्वेने

लेण्याद्रीला थेट रेल्वे स्थानक नाही. रेल्वेने प्रवास करणाऱ्या भाविकांनी पुढील प्रवासासाठी रस्तेमार्गाचा वापर करावा लागतो.

विमानाने

लेण्याद्रीसाठी पुणे हे जवळचे प्रमुख विमानतळ आहे. पुण्याहून रस्त्याने लेण्याद्रीला जाता येते.

> अंतर आणि प्रवासाचा कालावधी निवडलेल्या मार्गानुसार व वाहतुकीच्या परिस्थितीनुसार बदलू शकतो.

---

📍 लेण्याद्री परिसरातील प्रमुख पर्यटनस्थळे

🏰 शिवनेरी किल्ला

जुन्नरजवळील शिवनेरी किल्ला हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थान आहे.

लेण्याद्रीच्या यात्रेसोबत शिवनेरी किल्ल्याला भेट देऊन महाराष्ट्राच्या इतिहासातील महत्त्वपूर्ण स्थळाचा अनुभव घेता येतो.

🛕 श्री विघ्नेश्वर गणपती — ओझर

अष्टविनायक यात्रेतील पुढील गणेशपीठ श्री विघ्नेश्वर गणपती, ओझर हे लेण्याद्रीच्या जवळ आहे.

त्यामुळे अनेक भाविक लेण्याद्री आणि ओझर ही दोन्ही अष्टविनायक मंदिरे एकाच प्रवासात पाहतात.

🪨 जुन्नर लेणी

जुन्नर परिसरात अनेक प्राचीन कातळकोरीव बौद्ध लेणी आहेत. त्यामुळे इतिहास आणि पुरातत्त्वाची आवड असणाऱ्यांसाठी हा संपूर्ण परिसर विशेष महत्त्वाचा आहे.

🌄 माळशेज घाट

सह्याद्रीतील माळशेज घाट निसर्गसौंदर्य, धबधबे, हिरवाई आणि डोंगररांगांसाठी प्रसिद्ध आहे.

🏺 नाणेघाट

नाणेघाट हा प्राचीन व्यापारी मार्ग असून ऐतिहासिक आणि पुरातत्त्वीय दृष्टीने महत्त्वाचे ठिकाण आहे.

---

🗺️ अष्टविनायक यात्रेतील लेण्याद्रीचे स्थान

अष्टविनायक यात्रेचा पारंपरिक क्रम:

१. श्री मयूरेश्वर — मोरगाव ↓ २. श्री सिद्धिविनायक — सिद्धटेक ↓ ३. श्री बल्लाळेश्वर — पाली ↓ ४. श्री वरदविनायक — महड ↓ ५. श्री चिंतामणी — थेऊर ↓

६. श्री गिरिजात्मज — लेण्याद्री

↓ ७. श्री विघ्नेश्वर — ओझर ↓ ८. श्री महागणपती — रांजणगाव ↓

पुन्हा श्री मयूरेश्वर — मोरगाव

श्री गिरिजात्मज हे अष्टविनायक यात्रेतील सहावे गणेशपीठ आहे.

लेण्याद्रीच्या दर्शनानंतर अष्टविनायक यात्रेतील पुढील गणेशपीठ श्री विघ्नेश्वर, ओझर येथे दर्शन घेतले जाते.

---

⭐ श्री गिरिजात्मज, लेण्याद्री — विशेष वैशिष्ट्ये

अष्टविनायक यात्रेतील सहावे गणेशपीठ कातळात कोरलेले वैशिष्ट्यपूर्ण गणेशमंदिर लेण्याद्रीमध्ये एकूण २८ लेणी सातव्या लेणीमध्ये श्री गिरिजात्मज मंदिर दक्षिणाभिमुख मंदिर डावीकडे वळलेली सोंड ‘गिरिजात्मज’ म्हणजे माता पार्वतीचा पुत्र मूर्तीच्या डोळ्यांमध्ये रत्ने मंदिरापर्यंत पोहोचण्यासाठी पायऱ्या सुमारे ६० फूट रुंद सभामंडप सभामंडपाच्या मध्यभागी आधारस्तंभ नाही सभामंडपात १८ खोल्या प्रवेशद्वाराजवळ हत्ती, घोडे आणि सिंह कोरलेले खांब मंदिरासमोर दोन पाण्याची कुंडे २१व्या लेणीतही पाण्याचे कुंड सहावी व चौदावी लेणीतील बौद्ध स्तूप मंदिरातील धार्मिक चित्रकला वृद्ध व दिव्यांग भाविकांसाठी डोली/पालखीची सुविधा दर्शनाची नियमित वेळ सकाळी ६:०० ते रात्री ८:३० माघी गणेश जयंतीला विशेष उत्सव संकष्टी आणि अंगारकी संकष्टीला विशेष धार्मिक कार्यक्रम महाराष्ट्र शासनाचा वरिष्ठ ‘ब’ वर्ग तीर्थक्षेत्र दर्जा * शिवनेरी, ओझर, जुन्नर लेणी, नाणेघाट आणि माळशेज घाट यांच्या जवळ

---

📜 श्री गिरिजात्मज — भक्ती, इतिहास आणि कातळकोरीव स्थापत्याचा अद्वितीय संगम

लेण्याद्रीचे श्री गिरिजात्मज गणपती मंदिर हे अष्टविनायक यात्रेतील अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण गणेशक्षेत्र आहे.

सह्याद्रीच्या डोंगरातील प्राचीन कातळकोरीव लेण्यांमध्ये वसलेले हे मंदिर धार्मिक श्रद्धा, इतिहास, प्राचीन स्थापत्य आणि निसर्ग यांचा सुंदर संगम घडवते.

लेण्याद्रीतील २८ लेण्यांपैकी सातव्या लेणीमध्ये श्री गिरिजात्मज विराजमान आहेत. मंदिराचा सुमारे ६० फूट रुंद आणि मध्यभागी आधारस्तंभ नसलेला सभामंडप, कोरीव खांब, १८ खोल्या, प्राचीन बौद्ध स्तूप, पाण्याची कुंडे आणि धार्मिक चित्रकला या संपूर्ण क्षेत्राचा ऐतिहासिक व स्थापत्य वारसा समृद्ध करतात.

गिरिजा म्हणजे माता पार्वती आणि आत्मज म्हणजे पुत्र. त्यामुळे माता पार्वतीच्या पुत्ररूपातील श्रीगणेशाला येथे श्री गिरिजात्मज म्हणून पूजले जाते.

साधारण ३०० पायऱ्यांची चढाई पूर्ण करून कातळात कोरलेल्या श्री गिरिजात्मजाचे दर्शन घेणे हा अष्टविनायक यात्रेतील एक वेगळा अनुभव आहे. डोंगरावरील शांत वातावरण आणि सभोवतालचा सह्याद्रीचा निसर्ग या अनुभवाला आणखी विशेष बनवतो.

श्री गिरिजात्मज गणपती, लेण्याद्री हे भक्ती, माता-पुत्राच्या पवित्र नात्याची धार्मिक परंपरा, प्राचीन कातळकोरीव स्थापत्य आणि सह्याद्रीच्या निसर्गसौंदर्याचा अद्वितीय संगम असलेले पवित्र गणेशक्षेत्र आहे.

---

📚 संदर्भ व अधिकृत स्रोत

१. श्री लेण्याद्री गणपती देवस्थान — अधिकृत संकेतस्थळ https://shreelenyadriganpati.com/

२. श्री लेण्याद्री गणपती देवस्थान — श्री गिरिजात्मज व मंदिराची अधिकृत माहिती https://shreelenyadriganpati.com/mr/a-homepage-section/

३. श्री लेण्याद्री गणपती देवस्थान — माघी श्री गणेश जयंती २०२६

४. श्री लेण्याद्री गणपती देवस्थान — अंगारकी संकष्टी चतुर्थी २०२६