🙏 श्री नवश्या गणपती मंदिर, आनंदवली, नाशिक

# श्री नवश्या गणपती मंदिर, आनंदवली, नाशिक

नवसाला पावणाऱ्या गणरायाचे पेशवेकालीन श्रद्धास्थान

नाशिक म्हटलं की गोदावरी, पंचवटी, त्र्यंबकेश्वर आणि असंख्य प्राचीन देवस्थाने डोळ्यांसमोर येतात. याच नाशिकच्या गंगापूर–सोमेश्वर मार्गावरील आनंदवली परिसरात गोदावरीच्या काठी श्री नवश्या गणपती मंदिर वसलेले आहे.

“नवसाला पावणारा गणपती” अशी श्रींची भक्तांमध्ये असलेली श्रद्धा या मंदिराला विशेष ओळख देते. मनातील इच्छा घेऊन श्रींच्या चरणी नवस बोलायचा आणि तो पूर्ण झाल्यावर पुन्हा गणरायाच्या दर्शनाला यायचे—ही भाविकांच्या मनात रुजलेली श्रद्धेची परंपरा आहे. त्यामुळेच या गणपतीला प्रेमाने ‘नवश्या गणपती’ असे म्हटले जाते.

---

पेशवेकालाशी जोडलेला इतिहास

श्री नवश्या गणपती मंदिराचा इतिहास अठराव्या शतकातील पेशवेकाळाशी जोडलेला आहे.

उपलब्ध ऐतिहासिक माहितीनुसार इ.स. १७७४ मध्ये राघोबा दादा पेशवे आणि त्यांच्या पत्नी आनंदीबाई यांनी या मंदिराची स्थापना केली. आनंदवली परिसराशी पेशवे कुटुंबाचा जवळचा संबंध होता. श्रीमंत माधवराव पेशवे यांचे हे आजोळ होते आणि त्यांच्या मातोश्री गोपिकाबाई यांचीही नवश्या गणपतीवर विशेष श्रद्धा होती.

म्हणूनच हे मंदिर केवळ श्रद्धास्थान नसून पेशवेकालीन नाशिकच्या इतिहासाची जिवंत साक्ष म्हणूनही महत्त्वाचे ठरते.

---

आनंदवली नावामागील इतिहास

आनंदवली गावाच्या नावाचाही संबंध पेशवे कुटुंबाशी जोडला जातो.

सन १७६४ मध्ये राघोबा दादा आणि आनंदीबाईंना पुत्रप्राप्ती झाली. त्या मुलाचे नाव विनायक ठेवण्यात आले. या घटनेशी संबंधित परंपरेनुसार चावंडस या गावाचे नाव पुढे आनंदवली असे करण्यात आले.

नंतर राघोबा दादांनी आनंदवली येथे मोठा राजवाडाही बांधला. या राजवाड्याच्या परिसराशी नवश्या गणपती मंदिराचा जवळचा संबंध होता. पेशवाईचा काळ संपल्यानंतर राजवाड्याचे अस्तित्व नष्ट झाले; मात्र परिसरातील मंदिरे टिकून राहिली. त्यामुळे आजही नवश्या गणपती मंदिर त्या ऐतिहासिक काळाची आठवण करून देते.

---

‘नवश्या गणपती’ हे नाव का पडले?

‘नवस’ म्हणजे एखादी मनोकामना पूर्ण व्हावी म्हणून देवाला केलेला संकल्प किंवा प्रार्थना.

आनंदवलीचा हा गणपती नवसाला पावतो अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे. म्हणूनच श्री गणरायाला ‘नवश्या गणपती’ हे नाव प्राप्त झाले.

नवस बोलून गणरायाच्या चरणी मनोकामना ठेवणारे आणि मनोकामना पूर्ण झाल्यावर पुन्हा दर्शनासाठी येणारे अनेक भक्त येथे पाहायला मिळतात.

या श्रद्धेमागे कोणतीही मोठी दिखाऊ परंपरा नाही. हात जोडून गणरायासमोर मनातील इच्छा व्यक्त करणे आणि विश्वासाने श्रींच्या चरणी ती सोपवणे—हीच नवश्या गणपतीच्या भक्तीची साधी आणि सुंदर भावना आहे.

---

गोदावरीच्या काठी वसलेले देवस्थान

नवश्या गणपती मंदिराचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे गोदावरी नदीच्या काठाजवळ असलेले स्थान.

मंदिरात दर्शन घेतल्यानंतर परिसरात फिरताना गोदावरीच्या प्रवाहाची शांतता आणि नाशिकच्या हिरव्यागार वातावरणाचा अनुभव घेता येतो.

नदी, प्राचीन मंदिर आणि पेशवेकालीन इतिहास यांचा सुंदर संगम या ठिकाणी पाहायला मिळतो. त्यामुळे येथे येणाऱ्या भाविकासाठी ही केवळ मंदिरभेट राहत नाही; ती नाशिकच्या सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक वारशाशी जोडणारी एक अनुभूती बनते.

---

श्रींचे प्रसन्न आणि आकर्षक स्वरूप

नवश्या गणपतीची मूर्ती भक्तांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण करते.

श्रींचे प्रसन्न मुख आणि बोलके डोळे हे मूर्तीचे विशेष आकर्षण मानले जाते. गणरायासमोर उभे राहिल्यावर त्यांच्या शांत आणि प्रसन्न स्वरूपाकडे पाहताना मनातील अस्वस्थता काही क्षणांसाठी दूर होते.

मंदिरात येणाऱ्या भाविकांसाठी श्रींचे दर्शन म्हणजे केवळ पूजा किंवा धार्मिक विधी नसून गणरायाशी मनाने संवाद साधण्याचा क्षण असतो.

---

मंदिराचा जीर्णोद्धार

पेशवेकालीन हे प्राचीन मंदिर काळाच्या ओघात दुर्लक्षित अवस्थेत गेले होते. उपलब्ध माहितीनुसार मंदिराचा जीर्णोद्धार १९८८ मध्ये कै. युवराज जाधव आणि आनंदवली परिसरातील नागरिकांनी पुढाकार घेऊन केला.

या प्रयत्नांमुळे मंदिराला पुन्हा नवे रूप मिळाले आणि भाविकांसाठी देवस्थान अधिक सुस्थितीत उपलब्ध झाले. पुढील काळात मंदिर परिसरात धार्मिक उपक्रमही वाढले.

---

अष्टविनायकांची स्थापना

नवश्या गणपती मंदिर परिसराचे आणखी एक आकर्षण म्हणजे येथे अष्टविनायकांच्या प्रतिमांची स्थापना करण्यात आली आहे.

उपलब्ध माहितीनुसार १९९० च्या दशकात मंदिर परिसरात अष्टविनायकांची स्थापना करण्यात आली. त्यामुळे एका मंदिरात नवश्या गणपतीचे दर्शन घेतल्यानंतर अष्टविनायकांच्या प्रतिमांचेही दर्शन घेण्याची संधी भाविकांना मिळते.

यामुळे गणेशभक्तांसाठी या मंदिराला आणखी एक विशेष धार्मिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

---

संकष्टी आणि अंगारकीला भक्तांची गर्दी

नवश्या गणपती मंदिरात वर्षभर भाविक दर्शनासाठी येतात; मात्र संकष्टी चतुर्थी आणि विशेषतः अंगारकी चतुर्थीच्या दिवशी मंदिर परिसरात मोठी गर्दी होते.

गणरायाचे दर्शन, पूजा-अर्चा आणि नवसपूर्ती यासाठी भाविक मोठ्या संख्येने येतात. गणेशोत्सव आणि गणेश जयंतीच्या काळातही मंदिर भक्तिभावाने सजते.

अशा दिवशी मंदिर परिसरात निर्माण होणारे भक्तिमय वातावरण अनुभवणे ही स्वतःमध्येच एक वेगळी अनुभूती असते.

---

मंदिरात येताना मनात काय असावे?

नवश्या गणपतीच्या दर्शनासाठी येताना मनात मोठ्या अपेक्षा असण्याची गरज नाही.

गणरायासमोर शांतपणे उभे राहा.

हात जोडा.

मनातील इच्छा श्रींच्या चरणी ठेवा.

आणि काही क्षण डोळे मिटून “गणपती बाप्पा मोरया” म्हणा.

कारण या देवस्थानाचे खरे वैशिष्ट्य भव्यतेपेक्षा श्रद्धेत आहे.

---

नाशिकच्या गणेशभक्तांसाठी खास स्थान

नाशिक शहरात अनेक प्रसिद्ध धार्मिक स्थळे आहेत. त्यामध्ये नवश्या गणपतीचे स्थान वेगळे आहे.

एकीकडे पेशवेकालीन इतिहास, दुसरीकडे गोदावरीचे पावित्र्य आणि त्यावर श्रद्धेने उभे असलेले नवसाला पावणारे गणरायाचे देवस्थान—या तीन गोष्टी या मंदिराला विशेष बनवतात.

नाशिकला गेल्यावर पंचवटी, रामकुंड किंवा त्र्यंबकेश्वरासोबत आनंदवलीच्या नवश्या गणपतीचे दर्शन घेणे ही गणेशभक्तांसाठी निश्चितच समाधान देणारी भेट ठरू शकते.

---

जवळील धार्मिक आणि पर्यटनस्थळे

नवश्या गणपतीला भेट देताना नाशिक परिसरातील इतर प्रसिद्ध ठिकाणांनाही भेट देता येते.

### श्री सोमेश्वर मंदिर

गोदावरीच्या काठावर वसलेले प्राचीन शिवमंदिर. नवश्या गणपतीच्या भेटीसोबत सहज पाहता येणारे महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ.

### सोमेश्वर धबधबा

पावसाळ्यात परिसराचे सौंदर्य अधिक खुलते. निसर्गप्रेमींसाठी आकर्षणाचे ठिकाण.

### पंचवटी

नाशिकच्या धार्मिक वारशाचे केंद्र असलेला पंचवटी परिसर अनेक प्राचीन मंदिरांनी समृद्ध आहे.

### रामकुंड

गोदावरीच्या काठावरील नाशिकचे अत्यंत महत्त्वाचे तीर्थस्थान.

### त्र्यंबकेश्वर

नाशिकजवळील बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असलेले श्री त्र्यंबकेश्वर मंदिर.

---

दर्शनासाठी कसे जाल?

श्री नवश्या गणपती मंदिर, आनंदवली, नाशिक हे गंगापूर–सोमेश्वर मार्गावर आहे.

नाशिक शहरातून गंगापूर रोडच्या दिशेने आनंदवलीकडे जाता येते. मंदिर Peshwe Colony, Navshya Ganapati Parisar, Anandvalli परिसरात आहे.

नाशिक रोड रेल्वे स्थानकावरून किंवा शहरातील प्रमुख भागातून वाहनाने मंदिरापर्यंत पोहोचता येते.

मंदिराच्या दर्शनाच्या वेळांबाबत उपलब्ध स्थानिक माहितीत साधारण सकाळी ६ ते रात्री १० असा वेळ दिला जातो. मात्र सण, उत्सव आणि विशेष धार्मिक कार्यक्रमांच्या दिवशी वेळेत बदल होऊ शकतो. त्यामुळे प्रत्यक्ष भेटीपूर्वी स्थानिक पातळीवर वेळ तपासणे योग्य राहील.

---

नवश्या गणपतीला का जावे?

नवसाला पावणाऱ्या गणरायाचे दर्शन घेण्यासाठी पेशवेकालीन इतिहासाशी जोडलेले प्राचीन देवस्थान अनुभवण्यासाठी गोदावरीच्या पवित्र परिसरात गणरायाचे दर्शन घेण्यासाठी श्रींच्या प्रसन्न आणि आकर्षक मूर्तीचे दर्शन घेण्यासाठी मंदिर परिसरातील अष्टविनायकांच्या प्रतिमांचे दर्शन घेण्यासाठी संकष्टी, अंगारकी आणि गणेशोत्सवातील भक्तिमय वातावरण अनुभवण्यासाठी * नाशिकच्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक वारशाची ओळख करून घेण्यासाठी

---

एकदा नवश्या गणपतीला जाऊन पाहा...

नाशिकच्या गंगापूर रोडने प्रवास करताना आनंदवलीचा परिसर जवळ येतो आणि शहराचा गोंगाट हळूहळू मागे पडतो.

गोदावरीच्या काठी असलेल्या मंदिरात प्रवेश केल्यावर समोर श्री गणरायाचे प्रसन्न रूप दिसते.

मनातली एखादी इच्छा घेऊन तुम्ही आला असाल, तर ती इच्छा श्रींच्या चरणी अर्पण करा.

कदाचित तुमच्या हातात लगेच उत्तर मिळणार नाही...

पण मनाला मिळणारी शांतता हीच कदाचित गणरायाची पहिली कृपा असेल.

आणि म्हणूनच आनंदवलीचा हा गणपती आजही भक्तांच्या मनात प्रेमाने एकाच नावाने ओळखला जातो—

# नवसाला पावणारा श्री नवश्या गणपती!

गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

---

श्री नवश्या गणपती — एक नजर

देवस्थान: श्री नवश्या गणपती मंदिर ठिकाण: आनंदवली, गंगापूर–सोमेश्वर रोड, नाशिक, महाराष्ट्र विशेष ओळख: नवसाला पावणारा गणपती ऐतिहासिक कालखंड: पेशवेकाळ मंदिर स्थापना: इ.स. १७७४ नदी: गोदावरी जीर्णोद्धार: १९८८ विशेष आकर्षण: अष्टविनायकांच्या प्रतिमा प्रमुख उत्सव: गणेश जयंती, गणेश चतुर्थी, संकष्टी चतुर्थी, अंगारकी चतुर्थी जवळील स्थळे: सोमेश्वर मंदिर, सोमेश्वर धबधबा, पंचवटी, रामकुंड, त्र्यंबकेश्वर

---

स्रोत

पुढारी — श्री नवश्या गणपती, नाशिक https://pudhari.news/ganeshotsav/navashya-ganpati-of-nashik-2

ई-सकाळ — नवश्या गणपती दर्शन https://www.esakal.com/ganesh-chaturti-festival/navshya-ganapati-darshan-nashik-marathi-story-336386

महाराष्ट्र पर्यटन विभाग — नाशिक परिसर https://maharashtratourism.gov.in/

श्री नवश्या गणपती मंदिर — उपलब्ध मंदिर माहिती https://temple.yatradham.org/temple/shree-navshya-ganpati-mandir