इच्छापूर्ती गणेश मंदिर, चांदवड

# इच्छापूर्ती गणेश मंदिर, चांदवड

गणेशबारीच्या निसर्गरम्य परिसरातील श्री गणरायाचे श्रद्धास्थान

नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड हे ऐतिहासिक आणि धार्मिक वारसा लाभलेले शहर आहे. सातमाळ डोंगररांगांच्या परिसरात वसलेल्या चांदवडला प्राचीन मंदिरे, धार्मिक स्थळे आणि निसर्गरम्य परिसराची समृद्ध परंपरा लाभली आहे. याच चांदवडजवळ वडबारेकडे जाणाऱ्या मार्गावर, श्री रेणुकामाता मंदिराच्या परिसरात, डोंगरांच्या कुशीत श्री इच्छापूर्ती गणेशाचे मंदिर वसलेले आहे.

आज भाविकांमध्ये श्रद्धेचे स्थान असलेले हे मंदिर पूर्वी ‘बारीतील गणपती’, ‘गणेशबारीतील गणपती’ किंवा ‘वडबारे गावचा गणपती’ या नावांनी ओळखले जात असे. कालांतराने भक्तांच्या मनोकामना पूर्ण करणारा गणराय म्हणून या स्थानाला ‘इच्छापूर्ती गणेश’ हे नाव प्रचलित झाले.

गणेशबारीतील स्वयंभू गणराय

स्थानिक परंपरेनुसार येथील गणेशमूर्ती स्वयंभू मानली जाते. डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या ‘बारी’ परिसरात या गणेशस्थानाचे अस्तित्व असल्याने या परिसराला ‘गणेशबारी’ असे नाव प्राप्त झाले.

निसर्गाच्या सान्निध्यात असलेले हे स्थान सुरुवातीपासूनच भाविकांच्या श्रद्धेचे केंद्र राहिले. काळाच्या ओघात मंदिराच्या परिसराचा विकास झाला आणि आज येथे श्री गणेशाचे मंदिर उभे आहे.

या गणेशस्थानाचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे भक्ती आणि निसर्ग यांचा सुंदर संगम अनुभवायला मिळतो. डोंगरांच्या कुशीत असलेले मंदिर, सभोवतालची हिरवाई आणि शांत वातावरण यामुळे दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांना प्रसन्न अनुभव मिळतो.

मंदिराचा जीर्णोद्धार आणि विकास

काळाच्या ओघात मंदिराच्या जुन्या रचनेची पडझड झाली होती. त्यानंतर स्थानिक भाविक आणि गणेशभक्तांच्या सहभागातून या स्थानाच्या विकासाला सुरुवात झाली.

उपलब्ध माहितीनुसार १९७१–७२च्या सुमारास मंदिराचा जीर्णोद्धार करण्यात आला. मंदिर परिसराची स्वच्छता, विकास आणि आवश्यक सुविधा निर्माण करण्यासाठी भाविकांनी पुढाकार घेतला.

या प्रयत्नांमुळे गणेशबारीतील हे जुने श्रद्धास्थान पुन्हा भक्तांसाठी व्यवस्थित स्वरूपात उपलब्ध झाले. पुढील काळात मंदिर परिसरात विविध सुविधा निर्माण करण्यात आल्या.

‘इच्छापूर्ती गणेश’ म्हणून ओळख

श्री गणेशाला भक्तांच्या मनातील इच्छा पूर्ण करणारा देव म्हणून मानले जाते. याच श्रद्धेतून या गणेशस्थानाला ‘इच्छापूर्ती गणेश’ हे नाव अधिक रूढ झाले.

दूरदूरून भाविक येथे श्रींच्या दर्शनासाठी येतात. संकष्टी चतुर्थी, अंगारकी चतुर्थी आणि गणेश जयंतीच्या दिवशी मंदिरात विशेष धार्मिक कार्यक्रम होतात.

गणेश जयंतीचा विशेष उत्सव

मंदिरातील प्रमुख धार्मिक उत्सवांमध्ये गणेश जयंतीला विशेष महत्त्व आहे.

या दिवशी मंदिरात विविध धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. उपलब्ध माहितीनुसार श्री गणेशाच्या उपासनेतील महत्त्वपूर्ण अथर्वशीर्षाच्या सहस्र आवर्तनांचे आयोजन केले जाते. भाविक मोठ्या संख्येने सहभागी होतात आणि उत्सवानिमित्त महाप्रसादाचे आयोजनही केले जाते.

संकष्टी चतुर्थीच्या दिवशी श्रींचा अभिषेक केला जातो. तसेच अंगारकी चतुर्थीला मंदिरात भाविकांची विशेष गर्दी होते.

या धार्मिक कार्यक्रमांमुळे वर्षभर मंदिरात भक्तिमय वातावरण अनुभवायला मिळते.

भक्तांसाठी विकसित केलेला परिसर

श्री इच्छापूर्ती गणेश मंदिराचा परिसर केवळ दर्शनापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. भाविकांना काही काळ शांतपणे परिसरात थांबता यावे यासाठी विविध सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.

मंदिर परिसरात पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, बसण्यासाठी जागा, उद्यान आणि मुलांसाठी खेळण्याची साधने उपलब्ध असल्याची माहिती आहे. भाविकांसाठी भक्तनिवासाची सुविधाही उपलब्ध असल्याचे नमूद केले जाते.

डोंगराळ आणि हिरवाईने नटलेल्या परिसरामुळे विशेषतः पावसाळ्यात या मंदिराचे वातावरण अधिक रमणीय दिसते.

चांदवडच्या धार्मिक पर्यटनातील महत्त्व

चांदवड परिसरात श्री रेणुकामाता मंदिरासह अनेक धार्मिक आणि ऐतिहासिक स्थळे आहेत. या धार्मिक वारशात श्री इच्छापूर्ती गणेश मंदिराचेही स्वतंत्र स्थान आहे.

चांदवड पंचायत समिती, नाशिक जिल्हा परिषदेच्या अधिकृत संकेतस्थळावरही इच्छापूर्ती गणेश मंदिराचा स्थानिक पर्यटनस्थळ म्हणून उल्लेख करण्यात आला आहे.

श्री रेणुकामातेच्या दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांसाठी गणेशबारीतील इच्छापूर्ती गणेशाचे दर्शन हा धार्मिक प्रवासातील एक महत्त्वाचा भाग ठरतो.

श्रद्धा आणि निसर्गाचा सुंदर संगम

चांदवडच्या डोंगररांगांमध्ये शांत वातावरणात विराजमान असलेला श्री इच्छापूर्ती गणेश भक्तांना केवळ धार्मिक अनुभव देत नाही, तर निसर्गाच्या सान्निध्यात काही क्षण शांतपणे घालवण्याची संधीही देतो.

गणेशबारीच्या हिरवाईत, डोंगरांच्या कुशीत आणि प्रसन्न वातावरणात श्रींचे दर्शन घेताना या स्थानाची वेगळीच अनुभूती येते.

‘बारीतील गणपती’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या गणरायाने आज ‘इच्छापूर्ती गणेश’ म्हणून भक्तांच्या मनात आपले स्थान निर्माण केले आहे.

चांदवडला भेट देताना ऐतिहासिक आणि धार्मिक स्थळांना भेट देण्याच्या प्रवासात या गणेशस्थानाला अवश्य भेट देता येईल.

डोंगरांच्या कुशीत वसलेला गणेशबारीचा हा गणराय — श्री इच्छापूर्ती गणेश!